Krótka odpowiedź: odmiana sein (być) w czasie teraźniejszym to: ich bin, du bist, er/sie/es ist, wir sind, ihr seid, sie/Sie sind. Odmiana haben (mieć): ich habe, du hast, er/sie/es hat, wir haben, ihr habt, sie/Sie haben. Odmiana werden (stawać się): ich werde, du wirst, er/sie/es wird, wir werden, ihr werdet, sie/Sie werden. Do seniora i jego rodziny mówisz formą grzecznościową Sie: Sie sind, Sie haben, Sie werden.
Poniżej znajdziesz tabele odmiany w czasie teraźniejszym i przeszłym, zasadę, kiedy w czasie Perfekt stoi sein, a kiedy haben, najczęstsze błędy i krótkie ćwiczenie z odpowiedziami. Wszystkie przykłady pochodzą z dnia opiekunki: z rozmowy z seniorem, jego rodziną i lekarzem. Gotowe zwroty na co dzień zebraliśmy osobno w ściądze niemieckiego dla opiekunek.
Odmiana sein, haben i werden w czasie teraźniejszym (Präsens)
| Osoba | sein (być) | haben (mieć) | werden (stawać się) |
|---|---|---|---|
| ich (ja) | bin | habe | werde |
| du (ty) | bist | hast | wirst |
| er / sie / es (on / ona / ono) | ist | hat | wird |
| wir (my) | sind | haben | werden |
| ihr (wy) | seid | habt | werdet |
| sie (oni, one) | sind | haben | werden |
| Sie (Pan, Pani, Państwo) | sind | haben | werden |
Trzy rzeczy, które ułatwiają życie:
- Sie pisane wielką literą to forma grzecznościowa. Odmienia się tak samo jak sie (oni) i brzmi tak samo wobec kobiety i mężczyzny. W tłumaczeniach piszemy po prostu „Pani”.
- du* i *ihr przydają się rzadziej: w rozmowie z dziećmi i wnukami seniora albo wtedy, gdy rodzina sama zaproponuje mówienie na „ty”.
- O seniorze mówisz w trzeciej osobie: Frau Weber ist…, sie hat…, Herr Weber wird…
Odmiana sein w praktyce: kim jestem, jak się Pani czuje, gdzie co jest
Sein łączy się z przymiotnikiem, zawodem, miejscem i wiekiem.
| PL | DE |
|---|---|
| Jestem Anna. Jestem z Polski. | Ich bin Anna. Ich bin aus Polen. |
| Jest Pani zmęczona? | Sind Sie müde? |
| Gdzie są Pani okulary? | Wo ist Ihre Brille? |
| Herbata jest jeszcze gorąca. | Der Tee ist noch heiß. |
| O dziesiątej jesteśmy u lekarza. | Um zehn Uhr sind wir beim Arzt. |
| Zaraz wracam. | Ich bin gleich wieder da. |
| (do rodziny) Mama jest dziś w dobrym humorze. | Ihre Mutter ist heute gut gelaunt. |
| (do lekarza) Pani Weber jest od wczoraj bardzo słaba. | Frau Weber ist seit gestern sehr schwach. |
| (do wnuków) Jesteście głodni? | Seid ihr hungrig? |
Zwróć uwagę na die Brille: po niemiecku okulary są w liczbie pojedynczej, dlatego ist, a nie sind.
Odmiana haben w praktyce: ból, apetyt, terminy
Haben to „mieć”, ale Niemcy używają go też tam, gdzie po polsku mówimy „jestem” albo „boli mnie”.
| PL | DE |
|---|---|
| Czy coś Panią boli? | Haben Sie Schmerzen? |
| Jest Pani głodna? Chce się Pani pić? | Haben Sie Hunger? Haben Sie Durst? |
| Mam pytanie. | Ich habe eine Frage. |
| Ma Pani rację. | Sie haben recht. |
| O dziewiątej mamy wizytę u lekarza rodzinnego. | Wir haben um neun Uhr einen Termin beim Hausarzt. |
| Skończyło się mleko. | Wir haben keine Milch mehr. |
| (do rodziny) Tata nie ma dziś apetytu. | Ihr Vater hat heute keinen Appetit. |
| (do lekarza) Ona ma silny kaszel. | Sie hat starken Husten. |
| (do syna seniora) Ma Pan chwilę? | Haben Sie kurz Zeit? |
Jak przedstawić siebie i swoją rodzinę (Ich bin verheiratet, ich habe zwei Kinder), pokazujemy w artykule Członkowie rodziny po niemiecku i przedstawianie się.
Odmiana werden: trzy zadania jednego czasownika
1. „Stawać się”, „robić się” – samodzielny czasownik:
| PL | DE |
|---|---|
| Robi się zimno, przyniosę Pani koc. | Es wird kalt, ich hole Ihnen eine Decke. |
| Pani Weber szybko się męczy. | Frau Weber wird schnell müde. |
| Kręci się Pani w głowie? | Wird Ihnen schwindelig? |
| Zupa stygnie. | Die Suppe wird kalt. |
| Pani mąż kończy w maju 90 lat. | Ihr Mann wird im Mai 90. |
2. Czas przyszły (Futur I): werden + bezokolicznik na końcu zdania.
- Der Arzt wird morgen kommen. – Lekarz jutro przyjdzie.
- Ich werde Ihre Tochter anrufen. – Zadzwonię do Pani córki.
Na co dzień Niemcy częściej mówią o przyszłości w czasie teraźniejszym: Der Arzt kommt morgen.
3. Strona bierna: werden + imiesłów (Partizip II) na końcu zdania. Usłyszysz ją u lekarza i od pielęgniarki.
- Der Blutdruck wird jeden Morgen gemessen. – Ciśnienie mierzy się codziennie rano.
- Frau Weber wird am Montag operiert. – Pani Weber będzie w poniedziałek operowana.
- Sie werden um zehn Uhr abgeholt. – O dziesiątej ktoś po Panią przyjedzie.
Czas przeszły: war, hatte, wurde (Präteritum)
O tym, co było, przy sein i haben mówi się najczęściej krótką formą Präteritum.
| Osoba | sein | haben | werden |
|---|---|---|---|
| ich | war | hatte | wurde |
| du | warst | hattest | wurdest |
| er / sie / es | war | hatte | wurde |
| wir | waren | hatten | wurden |
| ihr | wart | hattet | wurdet |
| sie / Sie | waren | hatten | wurden |
| PL | DE |
|---|---|
| Jak minęła noc? | Wie war die Nacht? |
| Wczoraj byłam z panią Weber u lekarza. | Gestern war ich mit Frau Weber beim Arzt. |
| Rano miała bóle głowy. | Heute Morgen hatte sie Kopfschmerzen. |
| Kim była Pani z zawodu? | Was waren Sie von Beruf? |
| Wieczorem zrobiła się niespokojna. | Am Abend wurde sie unruhig. |
Perfekt: kiedy sein, a kiedy haben
Perfekt to czas przeszły, którego używasz w rozmowie przy większości czasowników. Składa się z odmienionego haben albo sein i imiesłowu na końcu zdania.
- haben – większość czasowników: essen, trinken, schlafen, nehmen, anrufen, einkaufen.
- sein – ruch z miejsca na miejsce i zmiana stanu: gehen, kommen, fahren, aufstehen, einschlafen, aufwachen, stürzen, a do tego sein, bleiben, werden i passieren.
Same trzy czasowniki z tego artykułu: ich bin gewesen (byłam), ich habe gehabt (miałam), ich bin geworden (stałam się).
| Z haben | Z sein |
|---|---|
| Sie hat gut gefrühstückt. (Zjadła dobre śniadanie.) | Sie ist um sieben Uhr aufgestanden. (Wstała o siódmej.) |
| Sie hat ihre Tabletten genommen. (Wzięła tabletki.) | Wir sind eine halbe Stunde spazieren gegangen. (Byłyśmy pół godziny na spacerze.) |
| Sie hat nach dem Mittagessen geschlafen. (Spała po obiedzie.) | Sie ist nach dem Essen eingeschlafen. (Zasnęła po jedzeniu.) |
| Der Arzt hat ein neues Rezept ausgestellt. (Lekarz wystawił nową receptę.) | Der Pflegedienst ist um acht gekommen. (Pielęgniarka przyszła o ósmej.) |
| Ich habe schon eingekauft. (Zrobiłam już zakupy.) | Sie ist den ganzen Tag im Bett geblieben. (Cały dzień została w łóżku.) |
| Hat es Ihnen geschmeckt? (Smakowało Pani?) | Was ist passiert? (Co się stało?) |
Z takich zdań złożysz wieczorną wiadomość dla rodziny: Ihre Mutter ist um sieben aufgestanden, sie hat gut gegessen und wir sind spazieren gegangen.
Na południu Niemiec i w Austrii usłyszysz też ich bin gesessen (siedziałam). W języku ogólnym mówi się ich habe gesessen.
Najczęstsze błędy
| Źle | Dobrze | Dlaczego |
|---|---|---|
| Ich bin Hunger. | Ich habe Hunger. | Głód i pragnienie się „ma”. |
| Ich habe 52 Jahre. | Ich bin 52 Jahre alt. | Wiek podajesz z sein. |
| Ich bin kalt. | Mir ist kalt. | „Zimno mi” to mir ist kalt; seniora pytasz: Ist Ihnen kalt? |
| Sie hat gestürzt. | Sie ist gestürzt. | Upadek to zmiana stanu, więc sein. |
| Ich habe zum Arzt gegangen. | Ich bin zum Arzt gegangen. | Ruch z miejsca na miejsce: sein. |
| Sie hat zu Hause geblieben. | Sie ist zu Hause geblieben. | Bleiben zawsze z sein. |
| Ich will morgen kommen. (w znaczeniu „przyjdę”) | Ich werde morgen kommen. / Ich komme morgen. | Ich will znaczy „chcę”. |
| Der Arzt wird kommen morgen. | Der Arzt wird morgen kommen. | Drugi czasownik stoi na końcu zdania. |
O czasownikach takich jak wollen, können i müssen piszemy osobno w artykule Czasowniki modalne po niemiecku z przykładami z pracy opiekunki.
Ćwiczenie: uzupełnij zdania
- Ich ___ die neue Betreuerin. (sein)
- ___ Sie Schmerzen? (haben)
- Frau Weber ___ heute sehr müde. (sein)
- Wir ___ um zehn Uhr einen Termin. (haben)
- Der Arzt ___ morgen kommen. (werden)
- Gestern ___ ich mit Herrn Weber im Park. (sein, czas przeszły)
- Heute Nacht ___ sie Fieber. (haben, czas przeszły)
- Sie ___ um sieben Uhr aufgestanden. (sein czy haben?)
- Sie ___ gut gegessen. (sein czy haben?)
- Es ___ dunkel, ich mache das Licht an. (werden)
Odpowiedzi: 1. bin, 2. Haben, 3. ist, 4. haben, 5. wird, 6. war, 7. hatte, 8. ist, 9. hat, 10. wird.
Jak ćwiczyć odmianę
- Kartka na lodówce lub w notesie: przepisz pierwszą tabelę i przez tydzień czytaj ją rano na głos.
- Trzy zdania wieczorem: napisz, co dziś robiła Twoja podopieczna, raz z haben i raz z sein, np. Sie hat gut geschlafen. Sie ist früh aufgestanden.
- Sprawdź swój poziom w darmowym teście niemieckiego dla opiekunek i pobierz darmową lekcję z naszego kursu.
Prowadzimy też kurs niemieckiego dla opiekunów – po polsku, od podstaw do poziomu komunikatywnego. Zapytaj o niego, gdy się z nami skontaktujesz.
Jeśli dopiero zaczynasz naukę, zajrzyj do ofert bez niemieckiego lub z podstawowym niemieckim. Takich zleceń jest mniej niż pozostałych, dlatego warto uczyć się równolegle. Wszystkie aktualne zlecenia znajdziesz w ofertach pracy. Centrum Eurokontakt od 2006 roku zatrudnia opiekunki bezpośrednio, a przed wyjazdem koordynator omawia z Tobą zlecenie, także wymagania językowe. Masz pytania? Skontaktuj się z nami.
Najczęstsze pytania
Jak wygląda odmiana czasownika sein w czasie teraźniejszym?
Ich bin, du bist, er/sie/es ist, wir sind, ihr seid, sie sind. Forma grzecznościowa to Sie sind, np. Sind Sie müde?
Kiedy w czasie Perfekt używa się sein, a kiedy haben?
Większość czasowników łączy się z haben. Sein stoi przy czasownikach ruchu i zmiany stanu (gehen, kommen, aufstehen, einschlafen, stürzen) oraz przy sein, bleiben i werden.
Co znaczy werden?
Jako samodzielny czasownik znaczy „stawać się”, „robić się”: Es wird kalt. Z bezokolicznikiem tworzy czas przyszły (Ich werde anrufen), a z imiesłowem stronę bierną (Der Blutdruck wird gemessen).
Czy „ich war” i „ich bin gewesen” znaczą to samo?
Tak, obie formy znaczą „byłam” lub „byłem”. W rozmowie częściej usłyszysz krótsze ich war; podobnie ich hatte zamiast ich habe gehabt.
Czy do seniora mogę mówić „du bist”?
Nie, dopóki sam tego nie zaproponuje. Mów Sie sind, Sie haben i zwracaj się „Frau Weber” lub „Herr Weber”.
