Krótka odpowiedź: czasowniki modalne w języku niemieckim to können (móc, umieć), müssen (musieć), dürfen (mieć pozwolenie), sollen (mieć coś zrobić), wollen (chcieć) i mögen (lubić). Do tej grupy dolicza się też möchten („chciałabym”), czyli grzeczną formę od mögen. W zdaniu czasownik modalny stoi na drugim miejscu, a drugi czasownik w bezokoliczniku wędruje na koniec: Ich kann Ihnen helfen. W pierwszej i trzeciej osobie liczby pojedynczej forma jest taka sama i nie ma końcówki: ich kann, sie kann.
Poniżej znajdziesz znaczenia, tabele odmiany, szyk zdania krok po kroku, gotowe grzeczne prośby do seniora, rodziny i lekarza, typowe pułapki oraz mini-ćwiczenie z odpowiedziami. Zwroty na inne sytuacje są w ściądze niemieckiego dla opiekunek.
Co znaczą czasowniki modalne
Czasownik modalny nie nazywa czynności. Mówi, czy ktoś coś może, musi, chce albo czy mu wolno.
| Czasownik | Znaczenie | Przykład z pracy opiekunki |
|---|---|---|
| können | móc, umieć, potrafić | Können Sie allein aufstehen? (Da Pani radę sama wstać?) |
| müssen | musieć | Ich muss noch einkaufen. (Muszę jeszcze zrobić zakupy.) |
| dürfen | wolno, mieć pozwolenie | Darf ich hereinkommen? (Czy mogę wejść?) |
| sollen | mieć coś zrobić, bo ktoś tak polecił | Der Arzt sagt, Sie sollen viel trinken. (Lekarz mówi, że ma Pani dużo pić.) |
| wollen | chcieć (stanowczo) | Sie will heute nicht duschen. (Ona nie chce się dziś kąpać.) |
| möchten | chciał(a)bym (grzecznie) | Möchten Sie noch etwas Suppe? (Chciałaby Pani jeszcze trochę zupy?) |
| mögen | lubić | Mögen Sie Fisch? (Lubi Pani ryby?) |
Odmiana czasowników modalnych w czasie teraźniejszym
| Osoba | können | müssen | dürfen |
|---|---|---|---|
| ich | kann | muss | darf |
| du | kannst | musst | darfst |
| er / sie / es | kann | muss | darf |
| wir | können | müssen | dürfen |
| ihr | könnt | müsst | dürft |
| sie / Sie | können | müssen | dürfen |
| Osoba | sollen | wollen | mögen | möchten |
|---|---|---|---|---|
| ich | soll | will | mag | möchte |
| du | sollst | willst | magst | möchtest |
| er / sie / es | soll | will | mag | möchte |
| wir | sollen | wollen | mögen | möchten |
| ihr | sollt | wollt | mögt | möchtet |
| sie / Sie | sollen | wollen | mögen | möchten |
Co warto zapamiętać:
- Ich i er/sie/es mają tę samą formę, bez końcówki: ich muss, sie muss (nie: sie musst).
- W liczbie pojedynczej zmienia się samogłoska: können → kann, müssen → muss, dürfen → darf, wollen → will, mögen → mag. Wyjątkiem jest sollen.
- Do seniora i rodziny mówisz na Sie, a ta forma wygląda jak bezokolicznik: Sie können, Sie müssen, Sie möchten.
Szyk zdania z czasownikiem modalnym: klamra zdaniowa (Satzklammer)
Czasownik modalny i bezokolicznik obejmują resztę zdania jak klamra. Pierwszy stoi na drugim miejscu, drugi na samym końcu.
| Pozycja 1 | Pozycja 2: czasownik modalny | Środek zdania | Koniec: bezokolicznik |
|---|---|---|---|
| Ich | kann | Ihnen beim Anziehen | helfen. |
| Sie | müssen | die Tablette vor dem Essen | nehmen. |
| Heute | möchte | Frau Weber im Garten | sitzen. |
| Wir | dürfen | den Termin nicht | vergessen. |
Po polsku: „Mogę Pani pomóc przy ubieraniu”, „Musi Pani wziąć tabletkę przed jedzeniem”, „Dziś pani Weber chciałaby posiedzieć w ogrodzie”, „Nie możemy zapomnieć o wizycie”.
Kilka zasad, które z tego wynikają:
- Pytanie bez słówka pytającego zaczyna się od czasownika modalnego: Können Sie mich hören? (Słyszy mnie Pani?)
- Pytanie ze słówkiem pytającym: czasownik modalny zostaje na drugim miejscu: Was möchten Sie trinken? (Czego się Pani napije?)
- Przeczenie nicht stoi zwykle przed bezokolicznikiem: Sie dürfen nicht allein aufstehen. (Nie wolno Pani samej wstawać.)
- Czasownik rozdzielnie złożony stoi na końcu w całości: Ich muss Ihre Tochter anrufen. (Muszę zadzwonić do Pani córki.)
- Bez zu: Ich muss gehen, a nie Ich muss zu gehen.
- Bezokolicznik można pominąć, gdy wiadomo, o co chodzi: Ich muss zur Apotheke. (Muszę do apteki.) Ich kann ein bisschen Deutsch. (Znam trochę niemiecki.)
W zdaniu podrzędnym, np. po weil (ponieważ), czasownik modalny przechodzi na sam koniec: Sie bleibt im Bett, weil sie nicht aufstehen kann. (Zostaje w łóżku, bo nie może wstać.)
Grzeczne prośby i pytania do seniora
Dzięki czasownikom modalnym prośba brzmi jak pytanie, a nie jak polecenie. Jeszcze uprzejmiej brzmią formy könnten i dürfte.
| PL | DE |
|---|---|
| Czy mogę Pani pomóc? | Darf ich Ihnen helfen? |
| Czy mam przynieść Pani okulary? | Soll ich Ihnen die Brille bringen? |
| Czy mam zapalić światło? | Soll ich das Licht anmachen? |
| Czy może Pani podnieść rękę? | Können Sie bitte den Arm heben? |
| Woli Pani posiedzieć w fotelu? | Möchten Sie lieber im Sessel sitzen? |
| Przejdziemy się trochę? | Wollen wir ein bisschen spazieren gehen? |
| Czy mogłaby Pani mówić trochę wolniej? | Könnten Sie bitte etwas langsamer sprechen? |
| Czy mogłabym o coś zapytać? | Dürfte ich Sie etwas fragen? |
Soll ich …? to najprostszy sposób, żeby zaproponować pomoc i zostawić decyzję seniorowi.
Rozmowa z rodziną, lekarzem i pielęgniarką
| PL | DE |
|---|---|
| Czy mogłaby mi Pani pokazać, jak działa pralka? | Könnten Sie mir bitte zeigen, wie die Waschmaschine funktioniert? |
| O której mam podawać tabletki? | Wann soll ich die Tabletten geben? |
| Czy mam zadzwonić do Pani brata? | Soll ich Ihren Bruder anrufen? |
| Chciałabym porozmawiać o nocach. | Ich möchte gern über die Nächte sprechen. |
| Czy mogłabym mieć wolne w niedzielę po południu? | Könnte ich am Sonntagnachmittag freihaben? |
| (do lekarza) Czy pani Weber może pić kawę? | Darf Frau Weber Kaffee trinken? |
| Czy ona ma przyjść na czczo? | Muss sie nüchtern kommen? |
| Jak często mam mierzyć ciśnienie? | Wie oft soll ich den Blutdruck messen? |
| (do rodziny) Mama nie chce dziś jeść. | Ihre Mutter will heute nichts essen. |
O zalecenia dotyczące diety i leków zawsze pytaj lekarza, pielęgniarkę z serwisu pielęgniarskiego (Pflegedienst) albo rodzinę. Tu pokazujemy tylko, jak o nie zapytać.
Pułapki: nicht müssen, nicht dürfen i „Ich will”
- Nicht müssen to nie nicht dürfen. Sie müssen nicht aufstehen znaczy „Nie musi Pani wstawać”. Sie dürfen nicht aufstehen znaczy „Nie wolno Pani wstawać”. Pomyłka zmienia sens zdania.
- Müssen czy sollen? Müssen to konieczność. Sollen oznacza, że ktoś inny tak polecił: Ich soll den Blutdruck jeden Morgen messen (Mam mierzyć ciśnienie codziennie rano – tak ustalił lekarz).
- Wollen czy möchten? Ich will brzmi stanowczo, czasem ostro. Gdy o coś prosisz, mów Ich möchte. Seniora pytaj Was möchten Sie?, a nie Was wollen Sie?
- Können czy dürfen? Kann ich …? usłyszysz na co dzień także w prośbie o pozwolenie. Darf ich …? jest uprzejmiejsze i lepiej pasuje do rozmowy ze starszą osobą.
- Mögen czy möchten? Ich mag Kaffee znaczy „Lubię kawę”. Ich möchte einen Kaffee znaczy „Poproszę kawę”.
Czas przeszły: konnte, musste, wollte
O przeszłości mówi się przy czasownikach modalnych krótką formą Präteritum. Tu także ich i er/sie/es brzmią tak samo.
| Bezokolicznik | ich, er / sie / es | wir, sie / Sie |
|---|---|---|
| können | konnte | konnten |
| müssen | musste | mussten |
| dürfen | durfte | durften |
| sollen | sollte | sollten |
| wollen | wollte | wollten |
| mögen | mochte | mochten |
Möchten nie ma własnej formy przeszłej, zastępuje je wollte.
- Sie konnte heute Nacht nicht schlafen. – Nie mogła dziś w nocy spać.
- Ich musste den Hausarzt anrufen. – Musiałam zadzwonić do lekarza rodzinnego.
- Sie wollte nichts essen. – Nie chciała nic jeść.
Jak mówić o przeszłości z sein i haben, wyjaśniamy w artykule Odmiana sein, haben i werden – ściąga dla opiekunki.
Mini-ćwiczenie
Wstaw właściwy czasownik modalny w odpowiedniej formie.
- ___ ich Ihnen helfen? (grzeczna propozycja)
- Frau Weber, Sie ___ die Tabletten nach dem Essen nehmen. (konieczność)
- ___ Sie einen Tee oder einen Kaffee? (grzeczne pytanie, na co ktoś ma ochotę)
- Der Arzt sagt, Frau Weber ___ viel trinken. (polecenie lekarza)
- Ich ___ leider noch nicht so gut Deutsch sprechen. (umiejętność)
- Herr Weber, Sie ___ nicht allein aufstehen. (zakaz)
- Frau Weber ___ heute nicht spazieren gehen. (nie chce)
- Ułóż zdanie: ich / anrufen / morgen / den Arzt / muss.
Odpowiedzi: 1. Darf (także: Kann), 2. müssen, 3. Möchten, 4. soll, 5. kann, 6. dürfen, 7. will (grzeczniej: möchte), 8. Ich muss morgen den Arzt anrufen.
Jak ćwiczyć czasowniki modalne
- Jedna prośba dziennie: wybierz jedno zdanie z tabel i użyj go w rozmowie z seniorem.
- Notatka w telefonie: zapisz pięć pytań, które zadajesz najczęściej, np. Soll ich …?, Möchten Sie …?, Darf ich …?
- Sprawdź swój poziom w darmowym teście niemieckiego dla opiekunek i pobierz darmową lekcję z naszego kursu.
Prowadzimy też kurs niemieckiego dla opiekunów – po polsku, od podstaw do poziomu komunikatywnego. Zapytaj o niego, gdy się z nami skontaktujesz.
Gdy czujesz się pewniej, przejrzyj aktualne oferty pracy dla opiekunek. Przy każdej podajemy wymagany poziom niemieckiego i stawkę netto. Centrum Eurokontakt od 2006 roku zatrudnia opiekunki bezpośrednio, a przed wyjazdem koordynator omawia z Tobą zlecenie, także wymagania językowe. Masz pytania? Skontaktuj się z nami.
Najczęstsze pytania
Ile jest czasowników modalnych w języku niemieckim?
Sześć: können, müssen, dürfen, sollen, wollen i mögen. W podręcznikach osobno pojawia się też möchten, czyli grzeczna forma od mögen.
Gdzie stoi czasownik modalny w zdaniu?
W zdaniu oznajmującym na drugim miejscu, a drugi czasownik w bezokoliczniku na końcu: Ich muss heute einkaufen. W pytaniu bez słówka pytającego czasownik modalny stoi na początku: Können Sie mir helfen?
Czym różni się „müssen” od „sollen”?
Müssen wyraża konieczność. Sollen oznacza polecenie lub zalecenie od kogoś innego, np. lekarza albo rodziny seniora.
Jak grzecznie o coś poprosić po niemiecku?
Zacznij od Könnten Sie bitte …?, Darf ich …? albo Ich möchte gern …. Unikaj Ich will, bo brzmi jak żądanie.
Co znaczy „Sie dürfen nicht”?
„Nie wolno Pani / Panu”. To zakaz, a nie brak obowiązku. „Nie musi Pani” to Sie müssen nicht.
